Trzy kraje EFTA (Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu), będące zarazem członkami EOG (Europejskiego Obszaru Gospodarczego), tj. Norwegia, Islandia i Liechtenstein zaoferowały bezzwrotną pomoc finansową dla Polski w postaci dwóch instrumentów pod nazwą: Mechanizm Finansowy EOG oraz Norweski Mechanizm Finansowy zwanych również funduszami norweskimi.
W ramach podpisanych przez Polskę dwóch umów tj. Memorandum of Understanding wdrażania Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego [1] oraz Memorandum of Understanding wdrażania Norweskiego Mechanizmu Finansowego [2] przyznano Polsce kwotę w wysokości 533,51 mln euro do wykorzystywania w latach 2004-2009. Celem Norweskiego Mechanizmu Finansowego jest zmniejszenie socjalnych i ekonomicznych różnic w ramach Europejskiego Obszary Gospodarczego i umożliwienie wszystkim krajom członkowskim pełne uczestnictwo na rynku wewnętrznym.
Ustanowienie Funduszu Stypendialnego i Szkoleniowego (mocą dokumentu założycielskiego [3]) to inicjatywa wspierająca współpracę edukacyjną pomiędzy Polską a krajami – darczyńcami (Islandią, Liechtensteinem, Norwegią), której celem jest zwiększenie zakresu i podniesienie jakości organizacji mobilności studentów i pracowników. FSS zakłada wykorzystanie 13,3 mln € w latach 2008-2011.
Działania, które będą realizowane w ramach FSS powinny przyczynić się do rozszerzenia wymiany studentów i pracowników uczelni pomiędzy Polską a państwami-darczyńcami oraz wzmocnienia współpracy pomiędzy instytucjami edukacyjnymi tych krajów.
W ramach FSS, którego budżet będzie pochodzić w 90% z funduszy Mechanizmu Finansowego EOG oraz Norweskiego Mechanizmu Finansowego, a w 10% z budżetu państwa polskiego, finansowane są następujące inicjatywy:
wymiana studentów i pracowników uczelni na zasadach wypracowanych w programie Erasmus,
indywidualne stypendia dla młodych badaczy (do 40 roku życia) oraz wizyty studyjne dla pracowników instytucji edukacyjnych (placówek oświatowych, instytucji zajmujących się kształceniem zawodowym, kształceniem dorosłych itp.),
projekty międzynarodowe realizowane przez instytucje polskie oraz instytucje z krajów darczyńców, których celem będzie poprawa jakości kształcenia oraz zwiększenie udziału jednostek w przedsięwzięciach międzynarodowych (organizacja wspólnych seminariów, konferencji, przygotowanie i produkcja wspólnych publikacji, analiz i badań związanych z badaniem potrzeb i kierunkami rozwoju polskich instytucji edukacyjnych, kursy intensywne dla studentów, projekty współpracy pomiędzy szkołami),
projekty, których celem będzie poprawa jakości kształcenia i sposobu funkcjonowania polskich szkół wyższych, szczególnie w zakresie przygotowania polskich uczelni do przyjmowania studentów zagranicznych (m.in. opracowanie programów kształcenia w językach obcych, opracowanie programów wspólnych studiów, przygotowanie innowacyjnych metod kształcenia, poprawa współpracy uczelni z przemysłem i instytucjami nie akademickimi).
Cele FSS
Zakres i podstawy wdrażania Funduszu Stypendialnego i Szkoleniowego [4] zostały określone na posiedzeniu Komitetu Europejskiego rady Ministrów w dniu 17 kwietnia 2007 i zgodnie w tym dokumentem celem strategicznym Funduszu Stypendialnego i Szkoleniowego jest zwiększenie spójności społecznej i ekonomicznej w ramach Europejskiego Obszaru Gospodarczego poprzez działania w obszarze edukacji pomiędzy Polską a państwami-darczyńcami.
FSS ma również na celu:
- poszerzenie wiedzy, rozwijanie metod opartych na najlepszych praktykach i transfer innowacyjnych rozwiązań w zakresie edukacji i szkoleń,
- promowanie mobilności uczniów, studentów, doktorantów, nauczycieli i naukowców pomiędzy Polską a państwami - darczyńcami,
- promowanie współpracy i partnerstw pomiędzy instytucjami działającymi w sferze edukacji w Polsce oraz na obszarze państw – darczyńców.
Realizacja założeń Funduszu Stypendialnego i Szkoleniowego odbywa się na podstawie wytycznych przygotowanych przez państwa-darczynów tj.: Zasad i procedur wdrażania Mechanizmu Finansowego EOG 2004-2009 [5] oraz Zasad i procedur wdrażania Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2004-2009 [6].
Do powyższych zasad Mechanizmu Finansowego EOG i Norweskiego Mechanizmu Finansowego państwa-darczyńcy (Islandia, Liechtenstein i Norwegia) dołączyły deklaracje dotyczące najważniejszych celów horyzontalnych (zwanych też zagadnieniami przekrojowymi), których osiągnięciu mają służyć projekty realizowane w ramach tych Mechanizmów:
- zrównoważony rozwój - polityka i wytyczne [7]
- równość szans kobiet i mężczyzn - polityka i wytyczne [8]
- polityka i zasady dobrego zarządzania oraz przeciwdziałania korupcji [9]
Państwa-darczyńcy opracowały również ogólne założenia [10] dotyczące możliwych obszarów współpracy w dziedzinie edukacji i badań naukowych dla wszystkich państw objętych finansowanie z Mechanizmu Finansowego EOG i Norweskiego Mechanizmy Finansowego.
Budżet i finansowanie
Łączna suma środków przeznaczonych na Fundusz Stypendialny i Szkoleniowy wynosi 13,3 mln euro w latach 2008-2011, po stronie polskiej zostanie zapewnione współfinansowanie z budżetu państwa w wysokości 10% jego wielkości.
Rolę operatora Funduszu Stypendialnego i Szkoleniowego pełni Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji [11], wskazana do wykonywania tych działań zarówno przez Ministerstwo Edukacji Narodowej, jak i przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego.