Trzy kraje EFTA (Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu), będące zarazem członkami EOG (Europejskiego Obszaru Gospodarczego), tj. Norwegia, Islandia i Liechtenstein zaoferowały bezzwrotną pomoc finansową dla Polski w postaci dwóch instrumentów pod nazwą: Mechanizm Finansowy EOG oraz Norweski Mechanizm Finansowy zwanych również funduszami norweskimi.

W ramach podpisanych przez Polskę dwóch umów tj. Memorandum of Understanding wdrażania Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Memorandum of Understanding wdrażania Norweskiego Mechanizmu Finansowego przyznano Polsce kwotę w wysokości 533,51 mln euro do wykorzystywania w latach 2004-2009. Celem Norweskiego Mechanizmu Finansowego jest zmniejszenie socjalnych i ekonomicznych różnic w ramach Europejskiego Obszary Gospodarczego i umożliwienie wszystkim krajom członkowskim pełne uczestnictwo na rynku wewnętrznym.

Ustanowienie Funduszu Stypendialnego i Szkoleniowego (mocą dokumentu założycielskiego) to inicjatywa wspierająca współpracę edukacyjną pomiędzy Polską a krajami – darczyńcami (Islandią, Liechtensteinem, Norwegią), której celem jest zwiększenie zakresu i podniesienie jakości organizacji mobilności studentów i pracowników. FSS zakłada wykorzystanie 13,3 mln € w latach 2008-2011.

Działania, które będą realizowane w ramach FSS powinny przyczynić się do rozszerzenia wymiany studentów i pracowników uczelni pomiędzy Polską a państwami-darczyńcami oraz wzmocnienia współpracy pomiędzy instytucjami edukacyjnymi tych krajów.

W ramach FSS, którego budżet będzie pochodzić w 90% z funduszy Mechanizmu Finansowego EOG oraz Norweskiego Mechanizmu Finansowego, a w 10% z budżetu państwa polskiego, finansowane są następujące inicjatywy:

• wymiana studentów i pracowników uczelni na zasadach wypracowanych w programie Erasmus,

• indywidualne stypendia dla młodych badaczy (do 40 roku życia) oraz wizyty studyjne dla pracowników instytucji edukacyjnych (placówek oświatowych, instytucji zajmujących się kształceniem zawodowym, kształceniem dorosłych itp.),

• projekty międzynarodowe realizowane przez instytucje polskie oraz instytucje z krajów darczyńców, których celem będzie poprawa jakości kształcenia oraz zwiększenie udziału jednostek w przedsięwzięciach międzynarodowych (organizacja wspólnych seminariów, konferencji, przygotowanie i produkcja wspólnych publikacji, analiz i badań związanych z badaniem potrzeb i kierunkami rozwoju polskich instytucji edukacyjnych, kursy intensywne dla studentów, projekty współpracy pomiędzy szkołami),

• projekty, których celem będzie poprawa jakości kształcenia i sposobu funkcjonowania polskich szkół wyższych, szczególnie w zakresie przygotowania polskich uczelni do przyjmowania studentów zagranicznych (m.in. opracowanie programów kształcenia w językach obcych, opracowanie programów wspólnych studiów, przygotowanie innowacyjnych metod kształcenia, poprawa współpracy uczelni z przemysłem i instytucjami nie akademickimi).

Cele FSS

Zakres i podstawy wdrażania Funduszu Stypendialnego i Szkoleniowego zostały określone na posiedzeniu Komitetu Europejskiego rady Ministrów w dniu 17 kwietnia 2007 i zgodnie w tym dokumentem celem strategicznym Funduszu Stypendialnego i Szkoleniowego jest zwiększenie spójności społecznej i ekonomicznej w ramach Europejskiego Obszaru Gospodarczego poprzez działania w obszarze edukacji pomiędzy Polską a państwami-darczyńcami.

FSS ma również na celu:

• poszerzenie wiedzy, rozwijanie metod opartych na najlepszych praktykach i transfer innowacyjnych rozwiązań w zakresie edukacji i szkoleń,
• promowanie mobilności uczniów, studentów, doktorantów, nauczycieli i naukowców pomiędzy Polską a państwami - darczyńcami,
• promowanie współpracy i partnerstw pomiędzy instytucjami działającymi w sferze edukacji w Polsce oraz na obszarze państw – darczyńców.

Realizacja założeń Funduszu Stypendialnego i Szkoleniowego odbywa się na podstawie wytycznych przygotowanych przez państwa-darczynów tj.: Zasad i procedur wdrażania Mechanizmu Finansowego EOG 2004-2009 oraz Zasad i procedur wdrażania Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2004-2009.

Do powyższych zasad Mechanizmu Finansowego EOG i Norweskiego Mechanizmu Finansowego państwa-darczyńcy (Islandia, Liechtenstein i Norwegia) dołączyły deklaracje dotyczące najważniejszych celów horyzontalnych (zwanych też zagadnieniami przekrojowymi), których osiągnięciu mają służyć projekty realizowane w ramach tych Mechanizmów:

• zrównoważony rozwój - polityka i wytyczne
• równość szans kobiet i mężczyzn - polityka i wytyczne
• polityka i zasady dobrego zarządzania oraz przeciwdziałania korupcji

Państwa-darczyńcy opracowały również ogólne założenia dotyczące możliwych obszarów współpracy w dziedzinie edukacji i badań naukowych dla wszystkich państw objętych finansowanie z Mechanizmu Finansowego EOG i Norweskiego Mechanizmy Finansowego.

Budżet i finansowanie

Łączna suma środków przeznaczonych na Fundusz Stypendialny i Szkoleniowy wynosi 13,3 mln euro w latach 2008-2011, po stronie polskiej zostanie zapewnione współfinansowanie z budżetu państwa w wysokości 10% jego wielkości.

Rolę operatora Funduszu Stypendialnego i Szkoleniowego pełni Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji, wskazana do wykonywania tych działań zarówno przez Ministerstwo Edukacji Narodowej, jak i przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego.